فقيهى نامدار شده كه خود تشكيل يك كتاب مستقل وبزرگ داده ورساله‌هائى كه به صورت سؤال وجواب در دسترس است غالبا از همين گونه پرسشها صورت گرفته كه در خلال دورانى از فقيهى مورد توجه در هر عصري شده وبعدها در دسترس عموم قرار گرفته است ولذا قسمتى از رساله‌ها وكتب فقهى مختلفي كه داريم به صورت سؤال وجواب است هر چند كه گاهى طرح اين پرسشها وپاسخ ها از طرف مؤلف وبعنوان روش آسان براي ياد گرفتن به كار رفته ومسبوق به سؤالي از كسى وجائى نيست كه مىتوان از اين نمونه كتابها ، كتاب ( جواهر الفقه ) قاضى ابن براج را نام برد وليكن نوع سؤالها همان مطالبى است كه از بلاد ونواحي از فقها پرسش شده است ودر فهرست كتابهاى علماء بزرگ سابق مانند شيخ مفيد وسيد مرتضى وشيخ طوسي وشيخ صدوق اين نوع كتابها زياد است ومسائل طرابلسيه ومسائل رسيه سيد مرتضى از اين قبيل است . واز جمله كتابهاى صدوق كتاب جوابات مسائل وارده از واسط وجوابات مسائل وارده از قزوين وجوابات مسائل وارده از مصر وجوابات مسائل وارده از بصره وجوابات مسائل وارده از كوفه را نام برده‌اند ( 1 ) . بارى تعداد عمده‌اى از بزرگان ، كتابهاى سؤال وجواب داشته‌اند واز جمله در اين اعصار اخيره ، مرحوم ميرزاى قمى " كتاب جامع الشتات " نوشته كه مجموعه‌اى بزرگ وارزشمند است وآن مرد بزرگ مسائل زياد ومطالب متنوعى را كه از ايشان پرسش شده جواب داده‌اند . چنانچه مرحوم سيد محمد باقر رشتى نيز رساله بزرگى بنام سؤال وجواب دارد . نيز مرحوم آقا محمد على كرمانشاهى كتاب سؤال وجوابي دارد كه بنام " مقامع الفضل " نامگذارى فرموده است . وشيخ أعظم شيخ مرتضى انصارى نيز رساله سؤال وجوابي داشته‌اند . وهمچنين مرحوم حاج ملا محمد اشرفى رساله سؤال وجواب بسيار مفصلى دارد . وآن را " شعائر الاسلام " ناميده است . چنان كه فقيه معروف مرحوم آقاى سيد محمد كاظم طباطبائى يزدى رساله سؤال وجوابي به عربى بنام " السؤال والجواب " نوشته‌اند ودر پشت آن نوشته شده ( السؤال والجواب وهو مجموع نبذة مما صدر من قلم دعامة الدين . . . السيد

--> ( 1 ) معجم رجا ل الحديث ج 16 ص 36 .